De resultaten van de meetcampagne luchtkwaliteit in Gent zijn bekend

Na een oproep van Stad Gent stelden vijftig Gentenaars hun gevel ter beschikking om de invloed van het verkeer op de Gentse luchtkwaliteit te onderzoeken. De Stad Gent en de Vlaamse Milieumaatschappij (VMM) maten er een half jaar lang de concentratie stikstofdioxide (NO2) in de lucht.

Stikstofdioxide is een schadelijk gas uit verbrandingsmotoren dat de luchtwegen kan prikkelen. De meetcampagne toont aan dat de verkeersdrukte, mate van filevorming en straatopbouw samen bepalen of de Europese grenswaarde gehaald wordt. Op 42 van de 50 meetplaatsen was dat het geval.

In april 2016 lanceerde Stad Gent een oproep aan alle Gentenaars om hun gevel, balkon of tuin ter beschikking te stellen voor deze meetcampagne. Maar liefst 348 Gentenaars stelden zich kandidaat. Uit deze inzendingen selecteerde Stad Gent in samenspraak met VMM 50 locaties die het best voldeden aan enkele wetenschappelijke criteria; zoals een goede spreiding van de meetpunten over het grondgebied van Gent en een variatie in verkeersdrukte en straatconfiguratie.

Stikstofdioxide

De Stad Gent en de VMM maten op deze 50 locaties een half jaar lang de concentratie stikstofdioxide (NO2) in de lucht. Stikstofdioxide is een schadelijk gas uit verbrandingsmotoren dat slecht ruikt en de luchtwegen kan prikkelen. Vooral dieselvoertuigen stoten veel NO2 uit. Stikstofdioxide is - naast fijn stof en roet - één van de luchtvervuilende stoffen in een stad. Verkeer is de grootste bron van stikstofdioxide in de stad.

De Europese Unie legt op dat de gemiddelde concentratie NO2 in de omgevingslucht per jaar niet hoger mag zijn dan 40 microgram per kubieke meter. De Wereldgezondheidsorganisatie (WGO) adviseert eenzelfde jaargemiddelde grenswaarde. Om de resultaten van de meetcampagne te kunnen toetsen aan de Europese grenswaarde berekende de VMM een indicatieve jaargemiddelde NO2-concentratie per meetplaats.

Verband met verkeersintensiteit, straatopbouw en filevorming

De jaarlijkse gemiddelde NO2-concentraties variëren van 21 µg/m³ in Mariakerke tot 68 µg/m³ de Sint-Jacobsnieuwstraat. De meetcampagne toont een duidelijk verband aan tussen het indicatieve jaargemiddelde voor NO2 enerzijds en de verkeersintensiteit, filevorming en straatopbouw anderzijds. Vervuiling blijft langer hangen in smalle straten met aaneengesloten bebouwing zoals hoge rijwoningen. Daardoor is de NO2-concentratie in drukke streetcanyons ongeveer een derde hoger dan bij een open straatbeeld. Gesloten gebouwenrijen schermen de achterliggende tuinen wel goed af van het verkeer, waardoor de NO2-concentratie er een stuk lager ligt dan aan de straatkant. Het afschermende effect is een stuk kleiner bij de halfopen bebouwing en quasi onbestaand bij de open bebouwing.

Op plaatsen waar vaak filevorming is, is het indicatieve jaargemiddelde hoger dan op locaties met doorgaans vlot verkeer. Stilstaand verkeer zorgt voor een lokaal verhoogde NO2-uitstoot. Aan de hand van een puntensysteem op www.stad.gent/meetdelucht kunnen de Gentenaars zelf inschatten hoe hun straat scoort.

Invloed van verkeer

Verkeer is de grootste bron van stikstofdioxide in de stad. In de Gentse agglomeratie wordt 80 % van de NO2-uitstoot door wegverkeer veroorzaakt. Maar liefst 96 % komt van dieselwagens - en vrachtwagens, 4 % van benzinewagens. De NO2-concentratie snel verlagen kan alleen door het wegverkeer te verminderen. De Stad verwacht dat het Circulatieplan de verkeersdrukte en dan ook de NO2-concentraties op een aantal knelpunten zal doen dalen. Dat wordt ook nauwlettend opgevolgd met nieuwe metingen.

"We stellen vast dat steeds meer mensen hun auto inruilen voor de fiets of het openbaar vervoer. Dit valt uiteraard toe te juichen, want elke Gentenaar die zich milieuvriendelijk verplaatst, maakt het verschil." zegt schepen Tine Heyse. Het is belangrijk dat deze evolutie zich voortzet. Daarom moedigt de Stad de overstap aan met allerhande subsidies. "Maar daarnaast is ook een snelle hervorming van het systeem van de bedrijfswagens noodzakelijk, net zoals een verdere versterking van het openbaar vervoer. Gezamenlijke inspanningen van de overheden en de burgers zijn immers het beste recept voor een steeds betere luchtkwaliteit". 

Variatie in de meetpunten

In rustigere straten in deelgemeenten als Wondelgem, Mariakerke en Sint-Amandsberg werden de laagste NO2-concentraties gemeten. Ook Oostakker en Sint-Kruis-Winkel scoren goed, ondanks de haven. Voor drukkere straten bepaalt de verkeersdrukte, mate van filevorming en de straatopbouw of de concentratie onder de Europese jaarlijkse grenswaarde blijft. Op 42 van de 50 meetplaatsen was dat het geval. De hoogste concentratie NO2 werd gemeten in de Sint-Jacobsnieuwstraat. Ook het indicatieve jaargemiddelde voor NO2 op de meetplaatsen in de Begijnhoflaan, Steendam, Emilius Seghersplein, New - Orleansstraat, Antwerpsesteenweg, Land van Waaslaan en Dok Zuid lagen boven de Europese grenswaarde.

Aanpak van de knelpunten

De verwachting is dat de invoering van het Circulatieplan zal leiden tot een afname van de jaargemiddelde concentraties op een aantal knelpunten. Deze evolutie wordt opgevolgd door Stad Gent met nieuwe metingen, waarbij ook de kleine stadsring R40 nauwlettend in de gaten wordt gehouden. De knelpunten buiten de R40 worden gekenmerkt door een grote verkeersdruk. Daar wil Stad Gent samen met de Vlaamse Overheid werken aan een betere luchtkwaliteit door een afname van het wegverkeer. Ook een beleid van 'ontdieselen' moet hiertoe bijdragen. Op het knelpunt op de R40 (Dok Zuid) moet de verplaatsing van het R40- tracé bijdragen aan een verbetering van de luchtkwaliteit. Ook de heraanleg van het Dampoort kruispunt kan hiertoe bijdragen.

Seizoensvariatie

De NO2-concentraties liggen in de herfst-winter doorgaans hoger dan in de lente-zomer. Dit seizoenseffect speelt op alle locaties en is grotendeels te verklaren door gunstigere verspreidingsomstandigheden en minder NO2-uitstoot van gebouwenverwarming tijdens de lente en de zomer.

Luchtvervuiling

Vaak wordt bij luchtvervuiling meteen gedacht aan fijn stof. Fijn stof is een verzamelnaam voor de kleine deeltjes die in de lucht zweven (zoals bijvoorbeeld roetdeeltjes, opwaaiend bodemstof of zeezout). Ze zijn met het blote oog niet zichtbaar. Naast fijn stof zijn er ook andere schadelijke stoffen (ook wel polluenten genoemd) die de lucht die we inademen vervuilen en gezondheidseffecten kunnen veroorzaken. Stikstofdioxide is daar één van.

Meer info? www.stad.gent/meetdelucht